หลักสูตรแพทย์ประจำบ้านสาขาจิตเวชศาสตร์

ปรัชญา และปณิธาน ของหลักสูตรแพทย์ประจำบ้าน
     ผลิตจิตแพทย์ที่มีคุณภาพมาตรฐานทั้งในด้านความรู้ ทักษะ เจตคติ คุณธรรม จริยธรรม และสามารถเป็นผู้นำในทีมสหวิชาชีพจิตเวชและสุขภาพจิต โดยตระหนักถึงความสำคัญของสภาพเศรษฐกิจสังคมและวัฒนธรรม  เพื่อให้บริการจิตเวชทั้งในระดับบุคคล ครอบครัวและสังคมอย่างมีประสิทธิภาพ

วัตถุประสงค์ของหลักสูตร
แพทย์ประจำบ้านที่จบการฝึกอบรมแล้วจะต้องมีคุณสมบัติดังต่อไปนี้

1. สามารถแก้ปัญหาทางจิตเวชที่พบในสถาบันต่างๆ ดังกล่าวแล้ว โดยสามารถให้การวินิจฉัย บำบัดรักษา ฟื้นฟูสมรรถภาพ และป้องกันโรคที่พบ ทั้งนี้ โดยมุ่งอาศัยการซักประวัติ การตรวจร่างกาย การตรวจสภาพจิต และการชันสูตร ที่ทำได้เอง  ตลอดจนสามารถเลือกวิธีที่เหมาะสมได้
     1.1 สามารถแก้ปัญหาและโรคในการบำบัดผู้ป่วยฉุกเฉินดังต่อไปนี้ได้เหมาะสมและทันท่วงที
          Excitement
          Violence
          Delirium
          Suicide
          Homicide
          Panic
          Hyperventilation Syndrome
          Mutism
          Drug abuse

     1.2 สามารถวินิจฉัยและรักษาป้องกันภาวะหรือโรคต่างๆ แบ่งเป็น 3 ระดับ
          1.2.1 ระดับที่ 1 โรคหรือกลุ่มอาการที่ต้องรู้เป็นอย่างดี และสามารถรักษาได้ด้วยตนเอง (ต้องรู้) ได้แก่
A. Organic,including symptomatic,mental disorders
          Dementia in Alzheimer's disease
          Vascular Dementia
          Dementia in other disease classified elsewhere
          Unspecified Dementia
          Organic amnestic syndrome, not induced by alcohol and other psychoactive substances
          Delirium, not induced by alcohol and other psychoactive substances
          Other mental disorders due to brain damage and dysfunction and to physical disease
          Personality and behavioural disorders due to brain disease, damage and dysfunction
          Unspecified organic or symptomatic mental disorder
B. Mental and behavioural disorders due to psychoactive substance use
          Alcohol
          Opioiods
          Cannabinoids
          Sedative or Hypnotics
          Cocaine
          Other Stimulants, including Caffeine
          Hallucinogens           
          Tobacco
          Volatile solvents
          Multiple drug use and use of other psychoactive substances
C. Schizophrenia, schizotypal and delusional disorders
          Schizophrenia
          Schizotypal disorder
          Persistent delusional disorders,
          Acute and transient psychotic disorders
          Induced delusional disorder
          Schizoaffective disorders
          Other nonorganic psychotic disorders
          Unspecified nonorganic psychosis
D. Mood (affective) disorders
          Manic episode
          Bipolar affective disorder
          Depressive episode
          Recurrent depressive disorder
          Persistent mood (affective) disorders
          Other mood (affective) disorders
          Unspecified mood (affective) disorders
E.  Neurotic, stress-related and somatoform disorders
          Phobic anxiety disorders
          Other anxiety disorders
          Obsessive-compulsive disorder
          Reaction to severe stress, and adjustment disorders
          Dissociative (conversion) disorders
          Somatoform disorders
          Other neurotic disorders
F.  Behavioural   syndromes  associated  with  physiological  disturbances  and  physical  factors
          Eating disorders
          Nonorganic sleep disorders
          Sexual dysfunction, not caused by organic disorder or disease
          Mental  and  behavioural  disorders  associated  with puerperium, not  elsewhere  classified
          Psychological and behavioural factor associated with disorders or diseases classified elsewhere
          Abuse of non-dependence-producing substances
G.  Disorders of adult personality and behaviour
          Specific personality disorders
          Mixed and other personality disorders
          Enduring personality changes,  not attributable  to  brain damage and  disease
          Habit and impulse disorders
          Gender identity disorders
          Disorders of sexual preference
          Psychological  and   behavioural  disorders  associated  with  sexual  development and orientation
          Other disorders of adult personality and behaviour
          Unspecified disorder of adult personality and behaviour
H.  Mental Retardation
I.   Forensic Psychiatry
          Competency-incompetency
          Expert witness
          1.2.2   ระดับที่ 2 มีความสามารถในการวินิจฉัยและรับผิดชอบแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าของโรค หรือกลุ่มอาการต่อไปนี้ได้ อาจส่งปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเฉพาะโรค หรือส่งไปยังสถานที่เหมาะสม(ควรรู้) ได้แก่ :   
          Unspecified psychoses
          Unspecified neuroses
                    Severe sexual deviations :
                              Sadism
                              Masochism
                              Transsexualism
                              Transvestism
                              Pedophilia
                    Severe neuroses in children
                    Severe psychoses in children :
                              Infantile autism
                              Symbiotic psychosis
                    Delinquency
                    Geriatric Psychiatry
                    Culture-bound Syndromes :
                              Koro
                              Spirit Possesion
                    Neurological Disorders :
                              Convulsive disorders
                              Cardio-vascular disorders
                              Peripheral neuropathy
                              Infections
                              Space-occupying lesion  
          1.2.3  ระดับที่ 3 รู้จักโรคหรือกลุ่มอาการที่ยากแก่การวินิจฉัยหรือรักษาหรือไม่
อาจรักษาได้ หรือมิใช่ปัญหาที่พบบ่อย รู้เพื่อสามารถตัดสินใจแก้ปัญหาตามแต่จะเห็นควร หรือส่งปรึกษาผู้อื่น  หรือสถาบันอื่นตามความเหมาะสม(น่ารู้) ได้แก่
                    Military Psychiatry :
                              Combat neuroses
                              Brain washing
                    Social Problems :
                              Crime
                              Violence
                              Abortion
                    Prostitute
                              Mob

     1.3 ในการแก้ปัญหาดังกล่าวแล้วข้างต้นในข้อ 1.1, 1.2.1, 1.2.2 แพทย์ประจำบ้านจำเป็น ต้องมีความสามารถและทักษะ (Skill) ในการตรวจและแปลผลในสิ่งต่อไปนี้ พร้อมทั้งสามารถเลือกใช้ให้เหมาะสม แบ่งเป็น 3 ระดับ เช่นเดียวกัน
          1.3.1 ทักษะที่จำเป็นต้องทำได้ด้วยตนเอง
          A. Psychiatric interview :
                    Diagnostic
                    Therapeutic
          B. Physical and neurological examination and history taking
          C. Therapeutic skill :
                    1. Psychopharmacotherapy
                    2. Psychotherapy :
                              Individual therapy
                                        Guidance psychotherapy
                                        Brief psychotherapy
                                        Supportive psychotherapy
                                        Insight psychotherapy
                                        Client-oriented psychotherapy
                              Group therapy
                                        Family therapy
                    3. Electroconvulsive therapy 
                    4. Milieu therapy
          D. Psychiatric consultation techniques
          E. Rehabilitation techniques
          1.3.2  ทักษะที่ควรทำได้หรือส่งปรึกษาผู้อื่น
                   Behavior therapy
                   Gestalt therapy
                   Play therapy in children
                   I.Q. Test ชนิดง่าย เช่น Progressive matrices
                   Organic test เช่น Bender-Gestalt Test
          1.3.3  ทักษะที่อาจทำได้หรือเลือกส่งปรึกษาผู้อื่นได้เหมาะสม
                   I.Q. Tests
                   Projective Tests
                   Hypnosis
                   Advice regarding administrative problems
                   Advice regarding social problems
                   Educational service to community
                   Psychosurgery
2.  แสดงเจตคติ (Attitude) ที่ดี  ซึ่งได้แก่                   
     2.1 สามารถรับผิดชอบต่อหน้าที่ในการดูแลรักษาผู้ป่วยและการให้บริการทางการแพทย์ด้านจิตเวชศาสตร์
     2.2 แสดงความตั้งใจและปรารถนาที่จะให้บริการทางจิตเวชและสุขภาพจิตแก่บุคคลและชุมชน   มีเจตคติที่จะแก้ปัญหาของผู้ป่วยทางด้านจิตใจ ทางกาย ตลอดจนปรับปรุงสภาพแวดล้อม ตามความเหมาะสม
     2.3   รู้จักตนเอง และรู้จักสำรวจตนเอง
     2.4  แสดงความเป็นผู้มีคุณธรรม จรรยาแพทย์ มีมนุษยสัมพันธ์อันดีต่อผู้ป่วยญาติผู้ที่เกี่ยวข้อง และผู้ร่วมงาน  ตลอดจนสามารถปรับตัวให้เข้ากับสภาพและสังคมได้
     2.5 แสดงนิสัยใฝ่หาความรู้และเรียนรู้ในสิ่งใหม่ ๆ
3. มีความเข้าใจและความสามารถที่จะปฏิบัติงานในหน้าที่จิตแพทย์ในชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ
    3.1 สามารถให้ความรู้ และคำแนะนำเกี่ยวกับปัญหาทางด้านจิตเวชและสุขภาพจิตต่อชุมชน ได้แก่
                   การป้องกันโรค (Prevention)
                   การควบคุมการเกิดโรค (Control of Diseases)
                   การส่งเสริมสุขภาพจิต (Promotion of Mental Health)
                   การสุขศึกษาอนามัยแม่และเด็ก  (Maternal and Child  Health Education)
                   การฟื้นฟูสมรรถภาพ (Rehabilitation)
    3.2  สามารถประยุกต์วัฒนธรรม โดยเฉพาะหลักศาสนาในการปฏิบัติงาน
    3.3  สามารถประกอบวิชาชีพโดยถูกต้องตามกฎหมาย กล่าวคือ :
          3.3.1. ขออนุญาตผู้รับผิดชอบตามกฎหมายของผู้ป่วยฉุกเฉิน,ผู้ป่วยเด็ก,ผู้ป่วยวิกลจริตในการตรวจและรักษาตามที่กฎหมายระบุไว้
          3.3.2. รู้กฎหมายเกี่ยวกับการรักษาความลับของผู้ป่วย
          3.3.3. รู้โครงสร้างของแพทยสภาและสถาบันทางการแพทย์ของประเทศไทย ทั้งทางกายและทางจิต
          3.3.4. ปฏิบัติต่อผู้ป่วยคดีที่มีปัญหาทางจิตเวชได้อย่างถูกต้อง
    3.4  สามารถบอกหลักการบริหารในหน่วยงานและหลักการเป็นผู้นำบุคลากรทางสุขภาพจิต

การจัดประสบการณ์เรียนรู้
   1. การปฐมนิเทศ
   2. การบรรยาย   (Lecture)
   3. การสอนแสดง  (Demonstration)
   4. การศึกษาจาก  Audio – Visual  aids
   5. การสอนในคลินิก (Clinical  teaching)
   6. การตรวจรักษาผู้ป่วยนอก
   7. การดูแลผู้ป่วยใน
   8. การตรวจและรักษาผู้ป่วยจิตเวชฉุกเฉิน
   9. การสอนรายบุคคล (Individual  Supervision)
   10. การสอนรายกลุ่ม  ได้แก่
          - Case  conference
          - Technique  of  interview
          - Psychotherapy  seminar
          - Morning  report
          - Grand  round
          - Journal  club
          - Peer  review
          - Medical  topic  review
          - Clinico – pathological conference
   11. การประชุมวิชาการของราชวิทยาลัยจิตแพทย์แห่งประเทศไทย
   12. การประชุมวิชาการของสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย
   13. การประชุมวิชาการ  กรมสุขภาพจิต
   14. การบรรยายพิเศษ
   15. การศึกษาภาคสนาม (Field  trip)
   16. การศึกษาด้วยตนเอง  (Self  study)
   17. การศึกษาจากเวชระเบียนผู้ป่วย

รายละเอียดการศึกษาและฝึกงาน
          ภาคทฤษฎี :  มีการสอนภาคบรรยาย  การสอนแสดง  Case conference, Psychotherapy  Seminar,  Medical topic review  ในหัวข้อวิชา Psychology,  Neurological  Science,  Psychiatry
          ภาคปฏิบัติ : แพทย์ประจำบ้านจะรับการศึกษาและฝึกงานโดยหมุนเวียนระหว่างสถาบันทางจิตเวชและประสาทวิทยา  เพื่อการศึกษาทางภาคปฏิบัติโดยอยู่ในความควบคุมดูแลของอาจารย์ที่ปรึกษา (Supervisor) ดังนี้
         หมายเหตุ :  

การสอนภาคทฤษฎีมีรายละเอียดในตารางแต่ละวิชา

ปีที่ 1  
  จิตเวชผู้ใหญ่ที่สถาบันจิตเวชศาสตร์สมเด็จเจ้าพระยา  9  เดือน
  กลุ่มงานประสาทวิทยา  สถาบันประสาทวิทยา 3  เดือน
ปีที่ 2  
  จิตเวชศาสตร์เด็กและวัยรุ่นที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล 3  เดือน
  จิตเวชผู้ใหญ่และการรับปรึกษาผู้ป่วยจิตเวช ที่คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี
หรือคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล 
3  เดือน
  จิตเวชผู้ใหญ่ที่สถาบันจิตเวชศาสตร์สมเด็จเจ้าพระยา 6  เดือน
ปีที่ 3  
  ทำหน้าที่หัวหน้าแพทย์ประจำบ้าน (ตามตารางที่กำหนดไว้) จิตเวชผู้ใหญ่ที่สถาบันจิตเวชศาสตร์สมเด็จเจ้าพระยา  6  เดือน
  โรงพยาบาลกลางวัน  1  เดือน
  จิตเวชศาสตร์วัยรุ่น 1  เดือน
  กองจิตเวชและประสาทวิทยา โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า (เน้นจิตเวชทหารและการติดสารเสพติด) 1  เดือน
  วิชาเลือก 2  เดือน
  นิติจิตเวชศาสตร์   2  สัปดาห์
  จิตเวชชุมชน  2  สัปดาห์
ตารางการปฏิบัติงานของแพทย์ประจำบ้าน
  มิ.ย. ก.ค. ส.ค. ก.ย. ต.ค. พ.ย. ธ.ค. ม.ค. ก.พ. มี.ค. เม.ย. พ.ค.
ปีที่ 1 จิตเวชผู้ใหญ่สถาบันจิตเวชศาสตร์สมเด็จเจ้าพระยา (9 เดือน)

สถาบันประสาทฯ (3 เดือน)

ปีที่ 2

จิตเวชศาสตร์เด็กและวัยรุ่น
ศิริราช (3 เดือน)

จิตเวชผู้ใหญ่และการรับปรึกษา
(3 เดือน) รามาฯ หรือ ศิริราช

จิตเวชผู้ใหญ่ สถาบันจิตเวชศาสตร์เจ้าพระยา (6 เดือน)

ปีที่ 3

จิตเวชผู้ใหญ่สถาบันจิตเวชศาสตร์
สมเด็จเจ้าพระยา (6 เดือน)

ร.พ. กลางวัน (1 เดือน)

วัยรุ่น
(1 เดือน)

จิตเวช  ทหาร
และการติด
สารเสพติด (1 เดือน)

นิติจิตเวช 2 สัปดาห์

จิตเวชชุมชน 2 สัปดาห์

วิชาเลือก (2 เดือน)


การประเมินผล  ประเมินด้านเจตคติ ทักษะ และความรู้โดย
    1. ประเมินความสามารถในการปฏิบัติงานโดยอาจารย์ที่ปรึกษา  ทุก 3 เดือน  ตลอดหลักสูตรตามแบบฟอร์มการประเมินของอาจารย์ที่ปรึกษา  และการเข้าร่วมกิจกรรมวิชาการ
    2. สอบข้อเขียน  คะแนน สรอจ. สอบภาคปฏิบัติและสอบสัมภาษณ์ปลายปีการฝึกอบรมทุกชั้นปี (สอบข้อเขียนปลายเดือนมีนาคม สอบภาคปฏิบัติและสอบสัมภาษณ์เริ่มตั้งแต่ปลายเดือนกุมภาพันธ์)
    3. แพทย์ประจำบ้านประเมินผลการสอนและการเรียนเองทุก  3  เ ดือน
    4. การเขียน  case  report , สรุป  journal  หรือ  medical  topic  review  ลงวารสารของสถาบัน ฯ ก่อนจบปี  2  คิดเป็น 10 % ของคะแนนภาคปฏิบัติของแพทย์ประจำบ้านชั้นปีที่ 2
เกณฑ์การตัดสิน
ด้านเจตคติ อาจารย์ที่ปรึกษาและอาจารย์จากสถาบันสมทบ เป็นผู้ประเมิน โดยการสังเกตพฤติกรรมขณะปฏิบัติงานทุก  3  เดือน
          ผล  -  ผ่าน
- กรณีมีปัญหา  จะเข้าที่ประชุมคณะกรรมการฝึกอบรม ฯ  พิจารณาดังนี้
      1. ว่ากล่าวตักเตือน
      2. ภาคทัณฑ์
      3. ฝึกอบรมเพิ่มเติมตามที่เห็นสมควร
      4. ไม่ออกหนังสือรับรองเพื่อสมัครสอบวุฒิบัตรต่อแพทยสภา
      5. ให้ออกจากการฝึกอบรม
ด้านทักษะ ประเมินจากการดูแลรักษาผู้ป่วยและญาติ  โดยการกำกับดูแลของอาจารย์ที่ปรึกษาทั้งในสถาบันและอาจารย์จากสถาบันสมทบรวมทั้งกิจกรรมวิชาการต่าง ๆ  และคะแนนจากการสอบภาคปฏิบัติชั้นปีละ  1  ครั้งตอนปลายปีการศึกษา
ด้านความรู้ ประเมินจากการสอบข้อเขียนและสอบปากเปล่าปีละ  1  ครั้ง  ปลายปีการศึกษา
ผลการตัดสินด้านทักษะและความรู้
    - แพทย์ประจำบ้านจะต้องมีระยะเวลาการฝึกอบรมครบ  12  เดือน  ในแต่ละชั้นปีตลอด  3  ปี
    - คะแนนรวมแต่ละด้าน (ทักษะและความรู้)  ต้องผ่าน  60 %
    - แพทย์ประจำบ้านจะต้องทำวิจัยและส่งรายงานวิจัย  1 เรื่อง  และทำรายงาน  case  psychotherapy  จำนวน 2 ราย   ภายในเดือนกุมภาพันธ์ของปีที่สำเร็จการฝึกอบรม ฯ
กรณีมีปัญหาไม่ผ่านการประเมิน จะนำเรื่องเข้าที่ประชุมคณะกรรมการฝึกอบรม ฯ พิจารณาตามที่เห็นสมควรโดยกำหนดให้
    1. ฝึกอบรมเพิ่มเติมตามความเหมาะสม
    2. ซ้ำชั้นเฉพาะปีการศึกษาที่ไม่ผ่าน
    3. กำหนดกิจกรรมอื่น ๆ ตามที่คณะกรรมการฝึกอบรม  ฯ เห็นควร

ใบสมัครแพทย์ประจำบ้าน